Zadośćuczynienie za naruszenie praw pacjenta jest odrębną podstawą roszczenia od zadośćuczynienia za uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia. Nie oznacza to jednak, że obowiązkowe OC lekarza zawsze wyłącza taką odpowiedzialność. Przeciwnie, w orzecznictwie występują rozstrzygnięcia, w których odpowiedzialność ubezpieczyciela obejmowała również naruszenie praw pacjenta. Dlatego teza o automatycznym braku ochrony wymaga istotnego doprecyzowania.

Czym różni się naruszenie prawa pacjenta od błędu medycznego

Ustawa o prawach pacjenta przewiduje możliwość przyznania zadośćuczynienia w razie zawinionego naruszenia praw pacjenta. Podstawą jest art. 4 ustawy, który odsyła do art. 448 Kodeksu cywilnego. Odpowiedzialność ta może powstać także wtedy, gdy naruszenie prawa pacjenta nie doprowadziło do uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia.

Inaczej funkcjonuje zadośćuczynienie związane z uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia. W takim przypadku podstawę stanowią przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące szkody na osobie. Sąd Najwyższy potwierdził, że roszczenia wynikające z naruszenia praw pacjenta i z uszkodzenia zdrowia mogą być dochodzone odrębnie, nawet jeżeli wynikają z tego samego zdarzenia.

W praktyce spór może więc dotyczyć zarówno skutku medycznego, jak i sposobu udzielenia świadczenia. Przykładem jest wykonanie zabiegu bez prawidłowego poinformowania pacjenta o jego zakresie lub ryzyku. Naruszenie obowiązku informacyjnego może stanowić samodzielną podstawę zadośćuczynienia (https://www.polisamedica.com/zly-lek-na-e-recepcie/).

Czy obowiązkowe OC obejmuje takie roszczenie

Obowiązkowe OC podmiotu wykonującego działalność leczniczą obejmuje odpowiedzialność cywilną za szkody będące następstwem udzielania świadczeń zdrowotnych albo niezgodnego z prawem zaniechania ich udzielania. Przepisy dotyczące obowiązkowego ubezpieczenia nie ustanawiają prostego wyłączenia wszystkich roszczeń wynikających z naruszenia praw pacjenta.

Co więcej, praktyka orzecznicza nie potwierdza tezy, że takie zadośćuczynienie z definicji pozostaje poza OC. Polska Izba Ubezpieczeń opisywała orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Katowicach, w którym uznano odpowiedzialność ubezpieczyciela lekarza za naruszenie praw pacjenta, w tym prawa do informacji i zgody na leczenie.

Dlatego przy odmowie wypłaty należy zweryfikować przede wszystkim:

• Jakie prawo pacjenta zostało uznane za naruszone.
• Czy naruszenie pozostaje w związku z udzielaniem świadczenia zdrowotnego.
• Czy odpowiedzialność cywilna ubezpieczonego została prawidłowo ustalona.
• Jakie są granice ochrony wynikające z właściwej umowy OC.
• Czy ubezpieczyciel wskazał konkretną podstawę odmowy.

Nie wystarczy samo stwierdzenie, że roszczenie oparto na ustawie o prawach pacjenta, a nie bezpośrednio na przepisach o szkodzie na osobie.

Odrębność roszczenia nie oznacza braku ubezpieczenia

W sprawie II CSKP 677/22 Sąd Najwyższy zaakceptował możliwość dochodzenia dwóch odrębnych zadośćuczynień: za krzywdę wynikającą z uszkodzenia ciała oraz za zawinione naruszenie praw pacjenta. W postępowaniu tym ubezpieczyciel podmiotu leczniczego wypłacił wcześniej pacjentce świadczenie, co pokazuje, że w praktyce zakres odpowiedzialności ubezpieczeniowej może obejmować również tę kategorię roszczeń.

Wniosek dla podmiotu leczniczego jest istotny. Nie należy przyjmować ani stanowiska, że każde zadośćuczynienie za naruszenie praw pacjenta jest objęte obowiązkowym OC, ani przeciwnego założenia, że z definicji jest wyłączone. Decydują charakter zdarzenia, odpowiedzialność cywilna ubezpieczonego oraz zakres konkretnej ochrony.

Przygotowując odpowiedź na pozew lub zgłoszenie szkody, warto więc rozdzielić podstawy prawne roszczeń i osobno przeanalizować zakres ubezpieczenia. Takie podejście pozwala uniknąć błędu polegającego na utożsamieniu wszystkich roszczeń pacjenta z jednym rodzajem szkody.